۱۳۹۱ تیر ۲۸, چهارشنبه

بررسی تاثیر پر رنگ زبان و ادبیات پارسی بر زبان و ادبیات ترکی باستناد تحقیقات اندیشمندان ترکیه ای

 
بیت شعری فارسی به خط سلطان مصطفی سوم امپراطور عثمانی


در این مقاله بر آنیم با استفاده از منابع معتبر و تحقیقات ادبی اساتید بنام کشور ترکیه به بررسی نقش و میزان نفوذ زبان و ادبیات پارسی در زبان و ادبیات ترکی عثمانی و ترکی استانبولی بپردازیم . با وجود سیاست های خاص دولت جمهوری ترکیه در راستای کاهش میزان نفوذ و تاثیر زبان و ادبیات پارسی و عربی بر زبان و ادبیات ترکی عثمانی که بعد از فروپاشی امپراطوری عثمانی در پیش گرفته شده است ، متاسفانه شاهد عدم جایگزینی واژه های اصیل ترکی  به جای واژه ای خارج شده پارسی هستیم و در این روند و پروسه جایگزینی حضور کلمات و اصطلاحات زبان های غربی بویژه دو زبان انگلیسی و فرانسوی را به صورت بسیار گسترده شاهد هستیم . برای بسط و توضیح بیشتر این موضوع به یکی از مستندترین تحقیقات صورت گرفته در این حوزه مراجعه خواهیم نمود. کتابی با عنوان « در پنجاهمین سال جمهوریت ، زبان توسعه یافته و اختصاصی شده یمان » و نیز  نام کتاب بصورت ترکی استانبولی « Cumhuriyetin 50. Yılında Gelişen ve Özleşen Dilimiz » بقلم و تلاش خستگی ناپذیر پروفسور و ادیب نامدار ترکیه ای عمر آسیم آکسوی « Ömer Asım Aksoy   1898, Gaziantep _ 1993, Ankara » . در صفحه هشتاد و پنج این کتاب پروفسور آکسوی و تیم تحقیقاتیشان نتایج بررسی های خود را از روند ایجاد تغییر هفتاد ساله در ساختار زبان ترکی از عثمانی به استانبولی را بخوبی در غالب یک جدول منتشر نموده اند که در پی بهمراه ترجمه فارسی خواهد آمد :          

Diller          Kamus-ı Türki (1901)          Türkçe sözlük (1969)
Türkçe         11.000   % 38                       17.500  %63
Arapça         13.000   % 45                       5.300   % 19
Farsça          3.700    %13                        1.000  % 3,5
Batı dilleri      1.300     %4                         4.000  % 14,5
TOPLAM       29.000                                  27.800

 

 
عکس روی جلد کتاب « در پنجاهمین سال جمهوریت ، زبان توسعه یافته و اختصاصی شده یمان »بقلم و تلاش خستگی ناپذیر پروفسور و ادیب نامدار ترکیه ای عمر آسیم آکسوی

این جدول که در برگیرنده ی فاصله زمانی بین سال های 1901 میلادی تا 1969 میلادی می باشد بخوبی نشان می دهد که چگونه زبان و ادبیات ترکی عثمانی تحت تاثیر و نفوذ غیر قابل انکار دو زبان پارسی و عربی بوده است بطوری زبان عربی با حدود 13000 واژه نقشی 45 درصدی را به خود اختصاص داده است و زبان پارسی با حدود 3700 واژه نقشی 13 درصدی را دارا می باشد. و نیز مجموع زبان های غربی بخصوص انگلیسی و فرانسوی با حدود 1300 واژه نقشی 4 درصدی را بخود اختصاص داده است . این درحالیست که خود زبان ترکی با اختصاص تنها 11000 واژه نقشی در حدود 38 درصدی را از ترکیب 29000 واژه ای زبان ترکی عثمانی به خود اختصاص داده است. با ادامه روند ایزوله سازی و توسعه زبان ترکی که توسط جمهوری تازه تاسیس ترکیه به صورت جدی دنبال می گردید شاهد ظهور زبانی جدید با عنوان ترکی استانبولی هستیم . در این زبان جدید با وجود تغییر خط نوشتاری و نیز معادل سازی ها و جایگزینی کلمات ترکی با واژه های پارسی و عربی و کاهش میزان واژه های عربی و پارسی و بویژه واژه های پارسی شاهد حضور گسترده و حتی می توان گفت بدور از عقلانیت واژه های زبان های غربی بویژه فرانسوی هستیم. بطوری که با بررسی نتایج تحقیق پروفسور عمر آسیم آکسوی و تیم تحقیقاتیشان در سال 1969 میلادی بخوبی تغییرات مورد ذکر اعمال شده توسط  جمهوری ترکیه و بخصوص موسسه و انجمن زبان ترکی کشور ترکیه , در حوزه زبان و ادبیات ترکی استانبولی قابل مشاهده است. بر اساس این تحقیقات در سال 1969 میلادی زبان عربی با حدود 5300 واژه نقشی 19 درصدی را به خود اختصاص داده است و زبان پارسی با حدود 1000 واژه نقشی 3.5 درصدی را دارا می باشد. و نیز مجموع زبان های غربی بخصوص  فرانسوی با حدود 4000 واژه نقشی 14.5 درصدی را بخود اختصاص داده است که شاهد رشد فزاینده حضور واژه های غربی و بویژه فرانسوی در زبان جدید ترکی استانبولی هستیم . این درحالیست که خود زبان ترکی با اختصاص تنها 17500 واژه نقشی در حدود 64 درصدی را از ترکیب 27800 واژه ای زبان ترکی استانبولی را به خود اختصاص داده است. (1) در ادامه ی بحث و جهت آشنایی بیشتر با چگونگی و روند کاستن از واژگان پارسی و افزودن به واژگان زبان های غربی و بویژه زبان های انگلیسی و فرانسوی مراجعه خواهیم نمود به تحقیقی جامع در همین زمینه از پروفسور کامیله ایمر  «Kâmile İmer » بنام « تحقیقی بر اساس و پایه اختصاصی شدن زبان نوشتاری ترکی از آغاز انقلاب و تغییر زبان تا پایان سال 1965 میلادی » و نیز نام تحقیق به زبان ترکی استانبولی «  TÜRK YAZI DÎLÎNDE DİL DEVRİMİNİN BAŞLANGICINDAN 1965 YILI SONUNA KADAR ÖZLEŞME ÜZERİNE SAYIMA DAYANAN BİR ARAŞTIRMA» 

 
 بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

در این تحقیق گسترده و جامع پروفسور کامیله ایمر و تیم تحقیقاتیشان مکتوبات و منابعی نوشتاری را در سه گروه روزنامه ها و مجلات و کتاب های داستان مورد بررسی قرار داده اند که نتایج آن در پی خواهد آمد :

 

تصویر شماره یک : بررسی زبان نوشتاری روزنامه جمهوریت ترکیه از نظر درصد حضور واژگان پارسی و عربی و ترکی و زبان های غربی مابین سال های 1930 تا 1965 میلادی

 
بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

 مورد شماره دو : بررسی زبان نوشتاری روزنامه های اولوس , آکشام , میلیت , حریت ترکیه از نظر درصد حضور واژگان پارسی و عربی و ترکی و زبان های غربی مابین سال های 1930 تا 1965 میلادی

 
بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

تصویر شماره سه : بررسی زبان نوشتاری مجله های وارلیک , رسمی اویانیش , یدیگون ترکیه از نظر درصد حضور واژگان پارسی و عربی و ترکی و زبان های غربی مابین سال های 1930 تا 1965 میلادی

 
بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

تصویر شماره چهار : بررسی زبان نوشتاری مجله های یوجل و تورک دوشونجسی  ترکیه از نظر درصد حضور واژگان پارسی و عربی و ترکی و زبان های غربی مابین سال های 1930 تا 1965 میلادی

 
بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

تصویر شماره پنج : بررسی زبان نوشتاری رمان های معروفی از نویسندگان بنام ترکیه ای همانند سعید فایک ,  پیامی صفا , فالیح ریفکی آتای , ارهان حانجرلی اوغلی و ضیا عثمان صبا از نظر درصد حضور واژگان پارسی و عربی و ترکی و زبان های غربی مابین سال های 1930 تا 1965 میلادی

 
بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

تصویر شماره شش : بررسی زبان نوشتاری رمان های معروفی از نویسندگان بنام ترکیه ای همانند صلاحدین باتو , فحری جلال گک تولقا , احمد حمید تانپینار , سوت کمال یتکین از نظر درصد حضور واژگان پارسی و عربی و ترکی و زبان های غربی مابین سال های 1930 تا 1965 میلادی (2)

 
بمنظور مشاهده بهتر تصویر بر روی آن کلیک نمائید

با وجود همه تلاش های صورت گرفته در راستای ایزوله نمودن و کاهش حضور تاثیر گذار و پررنگ زبان و ادبیات پارسی در زبان تازه ایجاد شده ترکی استانبولی از سوی جمهوری تازه پا گرفته ترکیه و بخصوص موسسه زبان ترکی « türk dil kurumu » ترکیه  اما همچنان شاهد حضور و نقش تاثیر گذار زبان و ادبیات پارسی در همه حوزه های زبان و ادبیات ترکیه بویژه حوزه شعر هستیم. در جدید ترین بررسی انجام پذیرفته بر روی خزانه واژه انجمن و موسسه زبان ترکی کشور ترکیه که در پی خواهد آمد همچنان زبان پارسی با داشتن 1359 واژه کاربردی بعد از زبان های عربی و فرانسه بیشترین میزان واژه خارجی را در زبان ترکی استانبولی دارا می باشد. (3)

Türk Dil Kurumu'nun güncel Türkçe sözlüğünde 14 bini yabancı kökenli kelime bulunuyor.


Arapça      6467

Fransızca     5253

Farsça        1359

İngilizce       485

Rumca        400

Almanca    98

İtalyanca       89

Latince      78

Yunanca       48

 Rusça          44

 İspanyolca    33

 Ermenice    24

Soğdca        24

 Slavca         24

 Bulgarca    19

Macarca    9

İbranice       7


Toplam 14 bin

Hangi kelime hangi dilden?

ARAPÇA: Cumhuriyet, halk, devlet, hukuk, hürriyet, adalet, milliyet, vatan, şehit, akıl, aile, ahlak

FRANSIZCA: Laik, sos­yal, çevik, bürokrasi, televiz­yon, radyo, terör, abajur.

FARSÇA: Zengin, aferin, bahçe, bülbül, can, canan, abdest.

İTALYANCA: Politika, ga­zete, alaturka, banka, çapa, çimento, fabrika.

İNGİLİZCE: Bot, cips, fut­bol, hostes, e-mail, kariyer, lo­bi, linç.

RUMCA: Avlu, bezelye, domates, fener, zoka, çerez.

ALMANCA: Dekan, filinta, kuruş, otopark, şalter, vokal, panzer.

در ادامه جهت مطالعه بیشتر در این زمینه و نیز بررسی نقش و حضور پرنگ زبان های خارجی بویژه زبان پارسی در شکل گیری و پرداخت زبان و ادبیات ترکی مجموعه ای از کتب ارزشمند اساتید بنام کشور ترکیه را خدمت همه پژوهندگان عزیز معرفی می نمائیم :

http://web.deu.edu.tr/~ilyas/edebiyat/turkdilikaynakcasi.htm

در پایان سخن ضمن تاکید مجدد بر تبادل مفاهیم و واژه ها مابین زبان های مختلف و بویژه زبان های موجود در کشور های همسایه لازم بذکر است بردار شارش ادبی و فرهنگی همواره از سوی ایران به سوی عثمانی جاری بوده است بطوری که ادبیات کلاسیک کشور ترکیه بویژه در حوزه شعر و نثر بیشترین تاثیر را از زبان و ادبیات پارسی پذیرفته است نکته ای که همواره مورد تاکید و قبول اندیشمندان برجسته حوزه ادبیات کشور ترکیه بوده است. با وجود همه تلاش های چند دهه اخیر بمنظور فیلتراسیون و ایزوله نمودن زبان و ادبیات ترکی از مفاهیم و واژگان پارسی اما همچنان شاهد حضور پر رنگ و غیر قابل انکار زبان و ادبیات پارسی در حوزه های مختلف زبان و ادبیات ترکی هستیم. در ادامه می پردازیم به نمونه های از آثار خط و شعر پارسی در حوزه ادبیات امپراطوری عثمانی و جمهوری ترکیه :

 

تصویر شماره یک : شعری پارسی به خط سلطان عبدالمجید امپراطور عثمانی

 

تصویر شماره دو :  شعری پارسی به خط استاد مصطفی حلیم اوزیازی


تصویر شماره سه : بیت شعری پارسی به خط استاد یساری زاده مصطفی عیزت


تصویر شماره چهار : شعری پارسی به خط استاد حمید آیتاچ


تصویر شماره پنج : شعری پارسی به خط استاد خلوصی افندی


تصویر شماره شش :  شعری پارسی به خط استاد کمال باتانای


تصویر شماره هفت : بیت شعری پارسی به خط استاد نجم الدین اکایای به سال 1372 هجری قمری


تصویر شماره هشت : شعری پارسی به خط استاد محمود شاهین و تذهیب استاد ارسان پرچم


تصویر شماره نه : شعری پارسی دیگری به خط استاد محمود شاهین بسال 1425 هجری قمری


کلام آخر شعری پارسی از سلطان محمد فاتح عثمانی که به محض فتح استانبول و ورود به قصر بلارکما سروده است : (4)

بوم نوبت میزند بر طارم افراسیاب / پرده داری میکند در قصر قیصر عنکبوت

 

وحید رنجبری آذرآبادگانی

 

 


منابع :

_______________________________________

1.   Cumhuriyetin 50. Yılında Gelişen ve Özleşen Dilimiz

Yayıncı: Türk Dil Kurumu
Basım yeri: Ankara
Basım Tarihi: 1973
Edition: 3. (Genişletilmiş)
Sayfa Sayısı: 94 s.
Ebat: 13x19
Açıklama:

İçindekilerden bazıları:
Dil ve Toplum
Dilimiz Kendini Arıyor
Örgütlü Çalışma Dil ve Devrimin Karşılaştığı Güçlükler
Verimleri Değerlendirme
 Dil Kurumunun Başarısı
Dil ile İlgili Olayların Tarihleri

Orijinal karton kapağında.



 3.http://www.tdk.org.tr/index.php?option=com_gts&view=gts

 

4.http://lisanifarisi.com/category/farsca-divan-sahibi-osmanli-sultanlari/